Overgevoelig voor bijwerkingen van medicijnen? Check je DNA!
Heb je last van vervelende bijwerkingen van je medicijnen? Dan kan een farmacogenetisch DNA-onderzoek misschien de oorzaak aanwijzen. In bijsluiters van medicijnen staan vaak lange lijsten met mogelijke bijwerkingen. Gelukkig krijgen de meeste mensen die bijwerkingen niet. Soms krijg je ze alleen als milde, tijdelijke ongemakken. Soms kan een medicijn zelfs erger zijn dan de kwaal. Een duidelijk profiel dat jouw respons op medicatie helpt voorspellen, kan een belangrijk hulpmiddel zijn voor veiliger en beter medicijngebruik.
Laboratoriumspecialist klinische genetica dr. Bianca van den Bosch vindt het belangrijk om bij het gebruik van medicatie rekening te houden met je farmacogenetisch DNA-profiel dat voorspelt hoe je op medicatie reageert. Dit kan helpen om het risico op bijwerkingen te verminderen, maar draagt ook bij aan het bereiken van het gewenste effect van een medicijn. Bianca: “De dosering van medicijnen wordt mede afgestemd op hoe snel de enzymen in de lever een geneesmiddel afbreken of activeren. Maar daarbij kijkt de fabrikant naar de ‘gemiddelde’ mens. Heb jij een aangeboren afwijkende functie van enzymen of transporters waardoor geneesmiddelen anders verwerkt worden, dan kan dit soms tot ernstige bijwerkingen leiden. Dan is het belangrijk dat voor jou de dosis aangepast of andere medicatie gekozen wordt voor een veiligere behandeling.”
Je farmacogenetisch profiel op een pasje
Aan de hand van een kleine hoeveelheid bloed kunnen ze bij de afdeling Klinische Genetica van het Maastricht UMC+ nagaan hoe gevoelig je bent voor het ontwikkelen van bijwerkingen en of bepaalde medicatie voor jou niet naar behoren zal werken. Met dit farmacogenetisch profiel op basis van jouw DNA kan medicatie beter, eerder en veiliger worden voorgeschreven en ingesteld om ernstige bijwerkingen te voorkomen. Je krijgt je farmacogenetisch profiel in de vorm van een pasje, zodat je het altijd bij je kunt dragen. Je (huis)arts en apotheker kan jouw profiel ook in je medisch dossier terugvinden.
Met de informatie uit je ‘farmacogenetische paspoort’ kunnen veel gezondheidsklachten, -schade en ziekenhuisopnames worden voorkomen. In Maastricht wordt deze diagnostiek uitgevoerd door het laboratorium van Klinische Genetica. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met het Centraal Diagnostisch Laboratorium, de Klinische Farmacie en Toxicologie en Transplantatie Immunologie (allen binnen de expertise-eenheid Diagnostiek en Advies, MUMC+).
Bijwerkingen voorkomen en effectiviteit verhogen
Van bepaalde medicijngroepen is bekend dat ze extra risico’s vormen voor mensen die door DNA-veranderingen heftiger dan normaal op bepaalde medicatie reageren. Dit geldt bijvoorbeeld voor: antidepressiva, antistollingsmedicijnen, pijnmedicatie, hart- en vaatmedicatie en oncologische medicatie. De meeste specialisten, huisartsen en zeker apothekers zijn doorgaans wel alert op bijwerkingen of ineffectiviteit van medicatie bij hun patiënten. Aan de hand van de farmacogenetische informatie op het paspoort kunnen ze beter inschatten wat de meest geschikte medicatie en dosering is van het betreffende medicijn. In de regio Maastricht zijn in de afgelopen drie jaar al zo’n 2.000 farmacogenetische paspoorten afgegeven.
Het farmacogenetisch paspoort is een goed hulpmiddel.
Psychiater dr. Carsten Leue verwijst zelf zo’n 25 keer per jaar iemand door voor een farmacogenetisch onderzoek. “Dat doe ik bij mensen die bijvoorbeeld langdurige of intense bijwerkingen ervaren van een antidepressivum. Bij patiënten die ze gebruiken in combinatie met specifieke andere medicijnen is het farmacogenetisch paspoort sowieso een goed hulpmiddel om veilig en op maat medicatie voor te kunnen schrijven.”
Ons advies aan patiënten
Niet elke bijwerking is even ernstig, maar meld bijwerkingen die u ervaart altijd aan uw arts, apotheker en op de website van het Bijwerkingencentrum Lareb. Heeft u het idee dat u vaker last heeft van bijwerkingen van medicijnen? Bespreek dan met uw (huis)arts of apotheker of een farmacogenetisch onderzoek voor u zinvol kan zijn. Zorgverzekeraars vergoeden de test (binnen uw eigen risico) als u hiervoor een indicatie heeft. Heeft u vragen over het farmacogenetisch paspoort? Stel die dan gerust via e-mail: farmacogenetica@mumc.nl.
Vanwege een leverziekte zal Ellen in de toekomst steeds meer medicijnen moeten gaan gebruiken. Uit haar farmacogenetisch paspoort blijkt dat ze bij veel soorten medicijnen extra risico’s loopt op bijwerkingen. “Ik had altijd al het gevoel dat ik opvallend vaak last had van de bijwerkingen van mijn medicijnen. Dankzij het paspoort is nu bekend welke medicijnen hiervoor verantwoordelijk kunnen zijn. Dat ik dat weet, is voor mij een geruststelling. Ik weet nu dat ik serieus genomen word als ik aangeef dat ik bijwerkingen ervaar. Ook al blijft er bij mij altijd nog een onzekere factor vanwege mijn leverziekte.”
Haar hele leven had Ellen van tijd tot tijd al heftige, soms zeldzame klachten door medicijnen zoals jeuk, zwellingen, temperatuurschommelingen, kortademigheid, pijn op de borst, hevig slaapgebrek of smaakverandering. Ook al stonden die klachten in de bijsluiter, toch werden ze meestal niet serieus genomen. Het werd vaak afgedaan als ‘onwaarschijnlijk’ of ‘iets tussen de oren’. "Achteraf gezien ben ik daardoor te vaak te lang doorgegaan met bepaalde medicijnen. Door de bijwerkingen van een medicijn ben ik zelfs gedeeltelijk arbeidsongeschikt geraakt. Een aantal klachten die destijds door bijwerkingen ontstond, is helaas blijvend. Ik werd daardoor bang om medicatie te nemen."
Eindelijk weet ik waarom ik zoveel bijkomende klachten had!
Voortaan de juiste keuzes
"Gelukkig heb ik inmiddels een huisarts die heel voorzichtig is met het voorschrijven van medicijnen," vervolgt Ellen. "Toen ik hem vroeg naar het farmacogenetisch paspoort waarover ik iets gelezen had, heeft hij het gelijk voor me aangevraagd. Eindelijk is daardoor nu duidelijk op welke medicijnen ik sterker of juist minder sterk reageer dan gemiddeld. Ik ben nu minder bang voor medicijnen. Voor mijn leverziekte zal ik steeds meer medicatie nodig hebben, maar mijn paspoort helpt om daarbij steeds de juiste keuzes te maken. Ook mijn apotheek houdt dit altijd goed in de gaten. Sommige medicijnen moet ik vermijden, van andere heb ik een lagere of juist hogere dosis nodig. Helaas zijn voor de medicijnen die ik nodig heb niet altijd risicovrije alternatieven beschikbaar. Maar nu wéét ik tenminste wat ik ervan kan verwachten.”
Team farmacogenetica
