Beurzen maken vernieuwend forensisch DNA-onderzoek van Athina Vidaki mogelijk
Forensische genetica heeft het rechtssysteem ingrijpend veranderd. Tegenwoordig speelt DNA-bewijs een steeds grotere rol in rechtszaken en bij de opsporing van criminelen. “Toch gebruiken we momenteel maar een klein deel van de informatie die in menselijk DNA ligt opgeslagen”, zegt Athina Vidaki, internationaal expert in forensische (epi-)genetica. “Ook hebben we nog steeds te maken met veel technische uitdagingen. Daar wil ik graag verandering in brengen. Daarom ben ik ontzettend blij met de twee onderzoeksbeurzen én de geldprijs die ik heb ontvangen. Hiermee kan ik de volgende stap in mijn onderzoek zetten, zowel vanuit fundamenteel als technologisch oogpunt.”
Forensische genetica richt zich op kleine verschillen in de DNA-sequentie. “Dit is de samenstelling van de bouwstenen van menselijk DNA”, vertelt Athina Vidaki. “Daardoor kun je iemand identificeren. Mijn onderzoeksteam en ik gaan nog een stap verder. Wij kijken ook naar de chemische merktekens op het DNA. Dit noem je epigenetica. Die merktekens veranderen de bouwstenen van de genetische code niet, maar laten wel zien hoe onze genen functioneren en worden gebruikt. Om een voorbeeld te geven: alle cellen in ons lichaam hebben dezelfde DNA-sequentie, maar elk weefsel heeft een andere set genen nodig om actief te zijn. Daarom ziet een bloedcel er heel anders uit dan een huidcel. Door (epi)genetica te combineren, proberen we te begrijpen welke aanvullende, unieke informatie er in DNA verborgen zit en hoe we die informatie op een betrouwbare en verantwoorde manier kunnen onthullen.”
Junk-DNA
Het onderzoek van Athina wordt gefinancierd uit een prestigieuze beurs van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO, 800.000 euro), de aanvullende Aspasia-prijs die onderzoek door jonge vrouwelijke wetenschappers stimuleert (40.000 euro) én een beurs van het Horizon Europe-programma van de Europese Commissie (4,5 miljoen euro). De beurs van de NWO en de Aspasia-prijs gebruikt Athina voor haar UNIQUE-project. “We onderzoeken hoe uniek, variabel en informatief repetitief DNA is. Dit zijn stukjes DNA die meerdere keren in iemands genoom voorkomen. Vroeger werd dit ‘junk-DNA’ genoemd. Maar nu weten we dat we dit DNA kunnen gebruiken om iemand te identificeren in forensisch onderzoek. Daarnaast geeft het waardevolle informatie over de werking van ons genoom.” De beurs van het Horizon Europe-programma zet Athina in voor het CapCell-project. Hieraan werken dertien organisaties uit acht Europese landen mee, waaronder universiteiten, politieorganisaties en forensische instituten.
Zo leveren wij een bijdrage aan het oplossen van dit soort misdrijven.
Athina leidt en coördineert dit project vanuit de Universiteit Maastricht. “We ontwikkelen innovatieve technieken om DNA uit zeer kleine of complexe gemengde monsters te halen. Deze monsters worden onder andere als bewijs gebruikt bij seksuele misdrijven. Bij groepsverkrachtingen heb je bijvoorbeeld te maken met monsters die bestaan uit sperma van meerdere mannen. Met deze technieken kun je uit zo’n gemengd monster het DNA van de verschillende daders halen en het vervolgens lezen en interpreteren. Zo leveren wij een bijdrage aan het oplossen van dit soort misdrijven.”
CSI
Dankzij het onderzoek van Athina en haar team wordt DNA-bewijs steeds bruikbaarder en betrouwbaarder. “Daardoor kunnen rechters beter onderbouwde beslissingen nemen in rechtszaken”, vervolgt ze. “Daarnaast zorgen we voor allerlei nieuwe onderzoekstechnieken en datasets waar de wetenschappelijke gemeenschap gebruik van kan maken. Ook bieden we studenten en jonge onderzoekers een plek om zich te verdiepen in forensische genetica en epigenetica. Dat is fijn, want door spannende Netflix-series als CSI is de belangstelling voor deze onderzoeksgebieden erg groot.”
Op de vraag of haar onderzoek op de lange termijn invloed heeft op patiëntenzorg, antwoordt Athina: “Veel van de onderzoekstechnieken die wij ontwikkelen, kunnen direct worden toegepast in de biomedische wetenschap. Bijvoorbeeld voor het diagnosticeren van kanker, vruchtbaarheidsproblemen of zeldzame neurologische aandoeningen. Ik ben er trots op dat mijn team en ik op deze manier kunnen bijdragen aan meer gepersonaliseerde gezondheidszorg.”
Dit artikel is eerder verschenen in het jaarverslag Klinische Genetica MUMC+ 2024-2025.