Nieuwe genetische test op grote schaal in gebruik in kliniek

Bij mensen met een zeldzame aandoening speuren zorgverleners in het DNA naar een genetische oorzaak. Maastricht UMC+ en Radboudumc introduceerden hiervoor als eerste wereldwijd op grote schaal een nieuwe genetische test in de kliniek. De nieuwe test is gebaseerd op zogenaamde long read genome sequencing. Is een aandoening mogelijk erfelijk, dan wordt het gehele DNA van een patiënt in kaart gebracht. Dus alle zes miljard bouwsteentjes die in iedere cel van ons lichaam zitten. Dat gebeurt door kleine stukjes van het DNA te meten, en die weer aan elkaar te puzzelen. Maar net als bij een legpuzzel gaat dat puzzelen veel makkelijker als de stukken groter zijn, long reads dus. En dat is nu technisch mogelijk en ook geschikt gebleken voor in de kliniek. De test wordt in eerste instantie gebruikt bij genetische vormen van blindheid en ernstige verstandelijke beperkingen.

Bouwsteentjes

Onderzoek heeft laten zien dat deze nieuwe techniek het DNA veel completer in kaart brengt dan de methode met korte stukjes. En dat leidt voor een aantal zeldzame ziektes tot meer dan tien procent meer diagnoses. Daarnaast kan de test op basis van al dat compleet gemeten DNA weer nieuwe erfelijke oorzaken opsporen voor bepaalde aandoeningen. Zo kan het percentage extra diagnoses via onderzoek verder oplopen, tot wel vijftien procent.

Ook traceert deze test genetische foutjes die moeilijk te vinden zijn. Soms is een stukje DNA bijvoorbeeld naar het verkeerde chromosoom gekopieerd. Met de long reads is dat veel makkelijker te zien. Verder brengt deze techniek niet alleen de bouwsteentjes in beeld, maar ook allerlei aanpassingen aan het DNA die extra informatie kunnen geven over een aandoening. Zo kunnen er bepaalde chemische groepen op de buitenkant van het DNA zitten, die genen aan- of uitzetten.

Nieuwe standaard

Gebruik van de nieuwe test betekent dat een patiënt vaker en sneller een diagnose krijgt. ‘En dat is heel belangrijk’, zegt Hoogleraar Zorg voor Zeldzaam Wendy van Zelst-Stams, afdelingshoofd Genetica van zowel het MUMC+ als Radboudumc. ‘Een diagnose brengt duidelijkheid en beëindigt een zoektocht. Het geeft vaak ook een prognose. Mensen kunnen in contact komen met lotgenoten. Bij ouders neemt het soms een schuldgevoel weg. En we kunnen risico’s inschatten als ouders een kinderwens hebben.’

Long read sequencing kan in de kliniek vijftien andere genetische testen vervangen en dat maakt de diagnostiek sneller en efficiënter. Experts verwachten dat dit in de toekomst de nieuwe standaard wordt voor genoomdiagnostiek en de enige test die ze nog gaan uitvoeren.