Om deze website te kunnen gebruiken dient u Javascript in te schakelen.

Nieuws

Zebravismodel helpt oorzaak dodelijke hersenziekte te verklaren

Onderzoekers van de afdeling Klinische Genetica van het Maastricht UMC+ hebben de genetische oorzaak van een dodelijke hersenziekte bij kinderen ontdekt. Aanleiding voor het wetenschappelijk onderzoek was een vraag van het Laboratorium Klinische Genetica dat meende een kandidaatgen voor de oorzaak van de ziekte te hebben gevonden en deze hypothese wilde laten testen. De onderzoekers bouwden de genetische fout in het zebravismodel en konden het vermoeden van het laboratorium bevestigen. Het kandidaatgen was het causale gen.

Desastreuze stofwisselingsziekte

De hersenziekte waar het in dit onderzoek om gaat heeft nog geen naam. Het is een zeer zeldzame aandoening, die autosomaal recessief overerft. “In de literatuur spreken we van DTYMK-deficiëntie. DTYMK is de naam van het gen dat defect is”, legt onderzoeker dr. Jo Vanoevelen uit. “In onze onlangs gepubliceerde paper beschrijven we twee patiëntjes. Eén uit Nederland en één uit Egypte. Wereldwijd gaat het misschien om een dozijn patiënten, erg zeldzaam dus.”

Kinderen die met dit genetisch defect worden geboren hebben een kleiner hoofd (microcephalie) en vertonen weinig of geen neuronale ontwikkeling. Ze volgen geen beweging, praten niet, maken zelfs geen geluidjes, rollen niet en blijven lichamelijk zeer klein. Uiteindelijk leidt de ziekte tot een dramatische achteruitgang van de hersenen met de dood tot gevolg. “De kinderen die wij in de wetenschappelijke publicatie beschrijven zijn respectievelijk 18 en 32 maanden oud geworden.” 

Zebravismodel

De onderzoekers bouwden de genetische fout in het DTYMK-gen na in een zebravismodel. De zebravisjes vertoonden dezelfde problemen als de patiëntjes, met name een snelle aftakeling van de hersenen. Door diepgaande studie van deze vissen ontdekten de onderzoekers dat het enzym dTMPK (het genproduct van het DTYMK gen) defect is, waardoor een tekort ontstaat in de bouwstenen van het DNA. Vanoevelen: “Vergelijk het met het metselen van een muur zonder cement. Je bouwt dan wel een muur, maar door het gebrek aan bindmiddel is die zo fragiel dat hij bij het minste of geringste instort.”

Behandeling

De ziekte zal ondanks verder onderzoek niet te genezen zijn maar ernstige schade kan in de toekomst mogelijk worden voorkomen. Denk aan het toedienen van een supplement dat ervoor zorgt dat de ontbrekende dTTP-bouwsteen wordt aangemaakt. 

Kans op herhaling voorkomen

Het Egyptische paar heeft nog een kind gekregen met dezelfde aandoening. Het Nederlandse paar heeft om herhaling te voorkomen PGT (preïmplantatie genetische test) aangevraagd. De vrouw is inmiddels bevallen van een gezonde zoon.

Meer weten?
  • DTYMK is essential for genome integrity and neuronal survival
    Jo M. Vanoevelen, Jörgen Bierau, Janine C. Grashorn, Ellen Lambrichs, Erik-Jan Kamsteeg, Levinus A. Bok, Ron A. Wevers, Marjo S. van der Knaap, Marianna Bugiani, Junmei Hu Frisk, Rita Colnaghi, Mark O’Driscoll, Debby M. E. I. Hellebrekers, Richard Rodenburg, Carlos R. Ferreira, Han G. Brunner, Arthur van den Wijngaard, Ghada M. H. Abdel-Salam, Liya Wang & Constance T. R. M. Stumpel. Acta Neuropathologica volume 143, pages245–262 (2022).
  • Het aanvraagformulier DNA-onderzoek vindt u op onze website. 
  • Bezoek pgtnederland.nl voor meer informatie over de preïmplantatie genetische test.
  • De afdeling Klinische Genetica beschikt over een state-of-the-art zebravisfaciliteit waar nieuwe gendefecten snel en functioneel bestudeerd worden.
    Vragen? Contacteer dr. Jo Vanoevelen.
Sluit de enquête